Mączka granitowa – tani, ogólnodostępny i dobry nawóz zawierający mikroelementy i pierwiastki śladowe

Niedawno przeczytałem książkę “Bread from Stones” (“Chleb z kamienia” w oryginale “Brot aus Steinen”. Pod linkiem można ściągnąć za darmo) Julius Hensel’a. Ta napisana pod koniec XIX publikacja opowiada w skrócie o niesamowicie korzystnych efektach stosowania różnych mączek skalnych (czyli zmielonych skał, kamieni itp.) do nawożenia pol. Ten autor, który żył (1844-1903?) w czasie gdy wprowadzano do niemieckiego rolnictwa pierwsze nawozy sztuczne oczywiście potępia ich stosowanie. Co ciekawe, to fakt iż po oborniku jechał on równie jak po łysej kobyle, jakoby ten odzwierzęcy produkt był drogi, pełen substancji stymulujących niezdrowy oraz niezbilansowany wzrost roślin. Trudno się z nim nie zgodzić, kompost zrobiony z roślin deficytowych w konkretne pierwiastki czy odchody zwierząt, które spożywały rośliny ubogie w poszczególne pierwiastki również będą wykazywały ich niedobór.

Hensel “odkrył” mączkę skalną (używał on głównie granitu) przez przypadek – pewnego razu wysypał do ogródka pył, który powstał przez przypadek przy mieleniu zboża. Wysypał on powstały pył na swoją grządkę warzywną. Ku jego zdziwieniu warzyw nabrały wigoru. Postanowił więc on zmielić więcej kamieni, po czym powtórzył eksperyment z drzewami owocowymi. Jabłoń, która do tej pory rodziła niedoskonałe i robaczywe owoce zaczęła wydawać owoce słodsze, całkowicie zdrowe i wolne od chorób.

Kupa mączki podsypki zasypki granitowej

Cała kupa żyzności…

Jako ciekawostkę można dodać, że Julius Hensel był wegetarianinem, napisał również książkę o makrobiotyce. Z Justus Freiherr von Liebig (uznawanego za twórce pierwszego chemicznego nawozu rolniczego) ściął się także na polu odżywiania, albowiem ten drugi “wynalazł” wołowy ekstrakt mięsny (poprzednik “kostki rosołowej).

Marmite zwany przez niektórych (w tym Permakulturnika) “Ekskrementami Diabła” powstał dzięki ideowej kontrybucji wroga Juliusa Hensela – Justusa von Liebiga. To obiekt kultu wielu wyznawców Wielkiego Soja (i nie tylko).

“Niesamowite” efekty stosowania maczki granitowej nie powinny być zaskoczeniem, bo granit, podobnie jak bazalt jest skałą pierwotną, ma on więc pożądany, nie zmieniony wietrzeniem (erozją) skład [1] do uprawy większości roślin. To pisząc mączka granitowa (jeśli do gleby nie doda się wapna i/lub dolomitu) nadaje się bardziej do uprawy roślin lubiących kwaśną glebę (borówki, jagody, żurawina, azalie, rododendrony…) , gdyż zawiera (w porównaniu do bazaltu) stosunkowo mało wapnia i magnezu. Jeśli skoryguje się ten niedobór wapnem i/lub dolomitem (nie są to substytuty) to mączka granitowa jest pożądanym nawozem do każdej uprawy.

Gleby w Polsce mamy raczej kwaśne, dlatego w większości przypadków mączka bazaltowa będzie bardziej korzystna niż granitowa. Jednak uwzględniając koszty transportu i dostępność maczki granitowej na terenie niemal całej Polski, mączka granitowa to i tak świetny nawóz zawierający prawie (?) wszystkie potrzebne roślinom do wzrostu pierwiastki (choć niekoniecznie w idealnych proporcjach).

Podejrzewam również, że wskazane od czasu do czasu “piaskowanie” (czyli “nawożenie” piaskiem) żurawiny działa ze względu na dostarczenie roślinom  mikroelementów zawartych w… piasku.

Skład mączki granitowej, czyli jakie pierwiastki zawiera mączka granitowa? [1]:

 

  • SiO2 —   72.04% (tlenek krzemu)
  • Al2O3 — 14.42% (tlenek glinu(III))
  • K2O —     4.12% (tlenek potasu)
  • Na2O —   3.69% (tlenek sodu)
  • CaO —     1.82% (tlenek wapna)
  • FeO —     1.68% (tlenek żelaza)
  • Fe2O3 —  1.22% (tlenek żelaza (III))
  • MgO —    0.71% (tlenek magnezu)
  • TiO2 —    0.30% (tlenek tytanu)
  • P2O5 —   0.12% (tlenek fosforu(V))
  • MnO —    0.05% (tlenek manganu)
  • Mnóstwo innych mikroelementów i pierwiastków śladowych, w tym selen (Se), siarkę (S), molibden (Mo), miedź (Cu), lit (Li), chrom (Cr), nikiel (Ni), iryd (Ir), srebro (Ag), złoto (Au), cynk (Zn), kobalt (Co).
Zawartość metali ciężkich i pierwiastków śladowych w granicie bazalcie piasku wapieniu

Zawartość wybranych mikroelementów i pierwiastków śladowych w (od lewej): skorupie ziemskiej, bazalcie, granicie, piaskowcu, łupku ilastym, wapieniu i zakresie ich występowania w “normalnych glebach”. Zwróć uwagę, że niektóre pierwiastki nie występują np. w wapieniu czy piaskowcu.

Czego nie ma w mączce granitowej?

Mączka granitowa nie zawiera zbyt dużo jodu, by uznać ją za dobre źródło tego pierwiastka. Wskazane jest zatem nawożenie gleby nawozami zawierającymi jod (lub karmienie zwierząt/spożywanie produktów w niego bogatymi) np. wodorostów morskich.

Czy mączka granitowa zawiera metale ciężkie i pierwiastki promieniotwórcze?

Tak, mączka granitowa (jak i mączka bazaltowa, wapno rolnicze czy dolomit) zawiera śladowe ilości metali ciężkich jak i pierwiastków promieniotwórczych. Nie stanowi to jednak zagrożenia dla zdrowia, gdyż ich stężenie jest niskie. Ponadto jeśli mikroorganizmy glebowe i rośliny mają dostateczną ilość wapnia, magnezu, potasu i sodu (co wiąże się wyższym pH gleby), to przyswajalność metali ciężkich przez rośliny jest niska. Rośliny po prostu “wybierają” sobie to co potrzebują, zwykle nie potrzebują metali ciężkich w dużych ilościach. Należy również uwzględnić, że niektóre “metale ciężkie” są roślinom, zwierzętom i ludziom niezbędne dla zdrowia (cynk, molibden, chrom, nikiel, kobalt…). Chodzi zatem o równowagę.

Gdzie kupić mączkę granitową?

Mączka granitowa jest materiałem ogólnodostępnym w Polsce z racji tego, że jest wykorzystywana do układania kostki brukowej.  Ponoć jest lepszym materiałem niż piasek czy jego mieszanina z cementem, bo nie ulega wypłukaniu. By nabyć mączkę granitową należy szukać w miejscach gdzie są materiały do brukowania czyli składy budowlane. Tam znana jest pod nazwą “zasypka granitowa” lub “podsypka granitowa“. Najpiękniejsza jest jej cena: 40-200 zł za tonę (do tego należy dodać jeszcze koszt transportu do miejsca użycia, które mogą być znaczące). Kupić mączkę/zasypkę/podsypkę granitową jest więc dosyć łatwo.

Czasami można dostać mączkę granitową za darmo w u kamieniarzy, którzy wytwarzają nagrobki, a dla których produkt ten jest uciążliwym odpadem, za którego pozbycie się muszą płacić. Udając się na cmentarz można rozejrzeć się za kamieniarzami (a i przy okazji kwiatki dla żony “załatwić”. To dopiero jest permakultura pełną gębą!).

Jaką frakcję/sort mączki/zasypki/podsypki granitowej stosować?

“Frakcja” lub “sort” kruszywa to nic innego niż rozmiar poszczególnych cząstek w danym kruszywie. W większości miejsc (gdzie sprzedają mączkę granitową lub mączkę bazaltową) można nabyć sort o frakcji 0/2 mm, 0/4 mm, 0/6 mm, oznacza to, że w stosie zasypki, który dostaniemy będą drobiny o wielkości wielkości (odpowiednio) większe niż niż 0 mm do (odpowiednio) 2, 4 czy 6mm.

Nieco lepsza na potrzeby rolnicze byłaby zasypka/podsypka granitowa (granitowa lub bazaltowa) niepłukana. Ten pył skalny (który w procesie płukania jest…. wypłukiwany) sprawi, że minerały w mączce zawarte będą bardzo szybko dostępne dla mikrobów/roślin, bo powierzchnia “brzegu” zwiększa się ogromnie. Niestety większość mączek granitowych/bazaltowych jest używana na potrzeby budownictwa, gdzie jest to niepożądane (czy wręcz niedopuszczalne). Wynika to z tego, że zapylone fragmenty skały po prostu nie będą się do siebie lepić. Proszę sobie wyobrazić jak trudno jest przykleić np. płytki ceramiczne do pokrytej pyłem budowlanym ściany (jeśli Wam się uda, to lepiej później tych ścian nie dotykajcie, bo stracicie gwarancje…) lub choćby zwykłą klejącą karteczkę do monitora pokrytego kurzem.

Jakie dawki mączki granitowej stosować?

Innymi słowy… ile mączki granitowej sypać na hektar? Ile mączki granitowej sypać na 1m²?
Mączka granitowa to nawóz wolno działający (tym wolniej im wyższego sortu są drobiny). Można więc stosować stosunkowo wysokie dawki np.  0,5 do 5 kg/m² grządki. Będzie to odpowiednikiem 5-50 ton na hektar, choć pozytywne efekty stosowania mączki granitowej uzyskuje się nawet stosując 0,5 t/ha/rok. Warto dodać również trochę mączki granitowej lub bazaltowej do ziemi w której będziemy wysiewać rośliny lub ukorzeniać drzewka czy krzewy owocowe/orzechowe. Wystarczy dosłownie kilka gramów na doniczkę (więcej na pewno nie zaszkodzi).

Można też dodawać mączkę  granitową (lub bazaltową) do kompostu. Kilka garści co warstwę wystarczy by dodać zwiększyć znacznie zawartość mikroelementów i pierwiastków śladowych w kompoście. Jeśli chce się wiedzieć wagowo ile tego trzeba… Około 5kg/100 kg kompostu.

Lud Hunza stosuje mączki skalne

Z ciekawostem podam jeszcze, że słynny lud Hunza znany z długowieczności, urody, inteligencji, gracji i rzekomego, choć nieprawdziwego wegetarianizmu stosuje do nawożenia pól odchody ludzkie i mączki skalne. Ich mączki skalne są mieszaniną wielu różnych skał (w tym granitu), który coroczne zamarzanie i odmarzanie lodowca wypłukuje do wód powierzchniowych.

Mączki skalne stosują w ten sposób, że nawadniają swe pola wodą bogatą w mączkę ze skał polodowcowych. Ilość drobin skalnych (ang. glacial flour) zawarta w tej wodzie jest tak duża, że z powodu koloru nazywają ją mlekiem lodowcowym (ang. glacial milk).

Studiując to zagadnienie natrafiłem na ten piękny cytat (o ludu Hunza):

 

“not a moron or a cretin among them: in a marked contrast to Nagyr, where both abound.”[2]

“nie spotkasz tam debili czy kretynów: co stoi w kontraście do (ludu Nagyra będącego sąsiadami Hunza, nie mającymi jednak dostępu do”mleka lodowcowego” – W.M.) Nagyr, gdzie często natrafiasz na jednych i drugich.”

Swoją droga przyszło mi do głowy, że bardzo śmieszne byłoby otworzyć w dolinie Hunza pierwszego McDonalda… W dalszej przyszłości Permakulturnik ma w planach zakraść się tam i pobrać kilka próbek tego pyłu…

Mączki skalne posiadają właściwości paramagnetyczne

Warto w tym miejscu wspomnieć o tym, że mączka granitowa (jak i bazaltowa) posiada właściwości paramagnetyczne. Tej tematyki jeszcze nie zgłębiłem (zdania są podzielone, niektórzy twierdzą, że to “pic na wodę, fotomontaż”, inni zarzekają się, że ma to istotne znaczenie). Spotkałem się z twierdzeniem, że właściwości paramagnetyczne tych skał zwiększają pojemność wymiany kationów gleby (gleba jest w stanie utrzymać więcej substancji odżywczych i potrzebnych roślinom do wzrostu pierwiastków).

Swoją droga przyszło mi do głowy, że bardzo śmieszne i oryginalne byłoby być właścicielem pierwszego McDonalda w dolinie Hunzukuszu…

Efekty stosowania mączek skalnych

Oto dwa filmiki dokumentujące stosowania maczek skalnych (szkocki filmik pokazuje efekt stosowania mączki bazaltowej, amerykański filmik pokazuje efekty stosowanie rożnych mączek kamiennych i ściółki z wiórów drewnianych m.in. na wzrost jarmużu (ang. kale)):

Ogródek Permakulturnika Marzec

Na tej grządce rośnie m.in. sałata, koper itp. Zwróć uwagę, że mam tam ściółkę. Czego nie widać na obrazku, to fakt, że na lewo mam coś w rodzaju pryzmy kompostowej… Nie stosuję ŻADNEJ (poza dbaniem o prawidłowe odżywienie roślin/ wysoki Brix) ochrony przed ślimakami… Powtórzę jeszcze raz… mam na grządce przylegającej do kompostu SAŁATĘ w deszczowej Anglii ze ściółką. Ślimaki prawie w ogóle jej nie ruszają. Przed jedzeniem musiałem ja myć, bo była prawie cała pokryta ślimakowym śluzem. Nadal ktoś ma ochotę bawić się w oklejanie grządek miedzią?

—–
[1] Ten nie jest zawsze identyczny, podaje czego można się mniej-więcej spodziewać. Jest to przeciętny skład światowych granitów na podstawie 2485 próbek. Źródło: Harvey Blatt and Robert J. Tracy (1997). Petrology (2nd ed.). New York: Freeman. p. 66. ISBN 0-7167-2438-3 (a tak naprawdę to odnośnik o granicie na Wikipedii, bo nie sprawdziłem tej pozycji osobiście, chciałem jednak, by moje źródła były lepsze niż zwykły link do Wikipedii. W ten sposób wpis sprawia wrażenie jeszcze mądrzejszego…).

[2] The Healthy Hunzas by J.I. Rodale EDITOR OF ORGANIC GARDENING Chapter IX Rock Powders

Jeśli spodobał Ci się ten wpis rozważ przekazanie dotacji, potrzebujemy jeszcze 2300zł do Światowej Dominacji Permakultury!
Nie jest wymagane posiadanie konta PAYPAL by dokonać dotacji

Comments

  1. Aga InStudio says

    Czy zrębki drewniane powinny być z drzew liściastych, czy mogą być z iglastych (np. sosnowe)? Chodzi mi o kwasowość. Jak wpływa wymieszanie zrębek z mączką bazaltową albo granitową na kwasowość?

  2. lukasz says

    Co do zakwaszania gleby to wiem, ze borowka zaczelo lepiej rosnac i lepiej owocujac, jak dwa lata z rzedu sciolkowana byla trocinami z sosny. Zaczolem tak robic po lekturze z bloga;)

    • Permakulturnik says

      Cieszy mnie, że masz pozytywne efekty! Po prawdzie jednak, to nie wiadomo czy to od zmniejszenia pH czy też od ściółkowania per se (co zwiększa ilość materii organicznej w glebie, ogranicza wyparowanie, sprzyja grzybom mikoryzowym itp.). Na skalę ogródkową dojście do Prawdy nie ma dużego znaczenia, ważne że działa!

      Pozdrawiam

  3. cedric says

    Rolę pierwiastków śladowych w życiu roślin i zwierząt omawia
    http://archiwum.allegro.pl/oferta/pierwiastki-sladowe-w-srodowisku-biologicznym-i3769176974.html

    Granit pochodzi ze sialu, bazalt – ze simy – ta druga jest korzystniejsza dla zdrowia.
    Bez molibdenu nie będzie plonów kalafiorów,
    http://www1.agric.gov.ab.ca/$department/deptdocs.nsf/all/prm7734
    wiązania azotu przez bakterie u motylkowych.
    http://www.imoa.info/HSE/environmental_data/biology/molybdenum_and_enzymes.php
    W ksiązce “Krzem -pierwiastek życia ”
    http://swiadomosc-ziemi.org/index.php/sklep/produkt/77/krzem-pierwiastek-zycia
    autor podaje , że wapnowanie gleb zmniejszyło dostępność krzemu dla roślin. Poza tym jest to procentowo ważny pierwiastek w życiu płodowym , w rozwoju tkanki łącznej – najlepsze źródło – owies , kasza jaglana, gryczana.
    Dawniej dno studni wykładano piaskiem, który śladowo uzupełniał ten pierwiastek. Podobną rolę spełniały naczynia ceramiczne, szklane. Wprowadzenie opakowań z tworzyw sztucznych zmniejszyło ilość dostępnego krzemu.

    • Permakulturnik says

      Dzięki za ciekawe linki i informacje. Zawsze mnie dziwiło, że na piaskach można uzyskać dobre efekty nawożąc krzemem. No, ale nie ma co się spierać jak coś działa…

      Jeśli masz Cedricu abonament wykupiony na Scribd.com, to polecam wpisać w ich wyszukiwarkę “trace elements”. Mają bardzo wiele pozycji na ten temat…

  4. Artur says

    Witam :) Byłem dziś u kamieniarza. Mówił mi tak. Jest to pył z wodą z granitu i trochę marmuru. Do szlifowania używają kamienia ściernego i że może on mieć jakieś siarczany w sobie czy coś tam złego i bym o to popytał czy to może być bo jak się kamień ściera trochę to może, jest to w tym pyle. No i czy marmur też może być? Mam białawą bryłkę podeschniętą, normalnie drobna jak mąka, jak wapno czy kreda, czyli bajka. Z kubik by tego było. Pozdrawiam.

    • Permakulturnik says

      Siarka – będąca istą siarczanów jest jak najbardziej pożądana, ale nie mam pojęcia co jest pozostałą częścią tego związku. Byś musiał się zapytać…

      Marmur może być jak najbardziej – to w sumie przeobrażony wapień lub dolomit… Mieszanka granitu i marmuru będzie idealna, bo zapewnisz pierwiastki śladowe oraz Ca, Mg, K…

      • Artur says

        Kurcze no to super w takim razie, a co do tego co tam może znajdować się w kamieniu ściernym to przymknę na to po prostu oko bo szasuję że nawet 0,5% w tej mączce tego nie ma. Dzięki za post i za potwierdzenie :) Pozdrawiam.

  5. cedric says

    Dr. Seneff says (transcript page 27 – mercola.fileburst.com/PDF/ExpertInterviewTranscripts/InterviewStephani..):
    “It’s very interesting in Greece there are these two islands; one is Crete and one is Skopelos. Crete is in the middle of the Mediterranean Sea and it sits on top of the ridge crest and the ridge crest has all this basalt rock. Basalt is a very good source of sulfur. Skopelos is the top of a limestone mountain. So it’s all limestone. Crete and Skopelos have very similar climate, very similar diet. Skopelos has five times the risk of heart disease compared to Crete. The difference is sulfur.”
    http://articles.mercola.com/sites/articles/archive/2011/09/17/stephanie-seneff-on-sulfur.aspx

  6. Arek says

    witam

    a co z właściwościami promieniotwórczymi granitu ,czy gdzieś na świecie jest sprzedawana mączka granitowa jako nawóz naturalny?
    dostarczenie mączki granitowej to nie problem tylko koszt transportu będzie bardzo drogi

    • Permakulturnik says

      Wychodzę z założenia, że jeśli jest on używany np. do produkcji np. blatów kuchennych czy nagrobków, to jest też bezpieczny do tego by używać go do posypywania ziemi jako nawóz…

      Wiem, że nie jest problemem dostarczenie mączki granitowej, tylko to kwestia ceny… No i właśnie dlatego w zamian za to oferujemy atrakcyjną reklamę…

      Jeśli chcesz poczytać o osobach stosujących mączkę granitową jako nawóz wygoogluj “granite dust fertilizer” albo zaglądaj tutaj od czasu do czasu, bo ludzie będą wpisywać o swoich doświadczeniach ze stosowaniem maczki granitowej.

  7. cedric says

    Już w trzy lata po pierwszym doniesieniu – w 1980 roku – chrom zaliczono do niezbędnych składników odżywczych. Na przestrzeni następnych kilkunastu lat bezwzględnie dowiedziono związku niedoborów chromu ze wzrostem stężenia glukozy, cholesterolu i trójglicerydów we krwi oraz rozwojem miażdżycy. Jednocześnie zaobserwowano, że najwyższą aktywność biologiczną wykazują naturalnie występujące w żywności i organizmie, chelatowe kompleksy chromu z kwasem nikotynowym i jednym z trzech aminokwasów: glutaminianem, cysteiną lub glicyną. W związku z tym, chelaty te nazwano czynnikami tolerancji glukozy (GTF – glucose tolerance factors).
    http://slawomirambroziak.pl/legalne-anaboliki/chrom-mniej-tluszczu-wiecej-muskulow/

Trackbacks

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.