Zawartość białka w roślinach zależna jest od żyznosci gleby

Zaczniemy od zdjęcia z książki, dr. Albrechta, które trafnie zobrazują pewną prawidłowość dotyczącą wpływu żyzności gleby na jakość roślin, które na danej glebie rosną.

Wheat protein content linked to soil fertility

Skan przedstawiający zawartość białka w pszenicy w poszczególnych hrabstwach stanu Kansas. Zwróć uwagę na silny trend malejący w miarę jak przesuwamy się na wschód (w prawo) oraz na ogromny spadek zawartości białka na przestrzeni 9 lat (dolna grafika). Kliknij w obraz, żeby otworzyć większe w nowym oknie.

Proszę powyższe grafiki porównać z mapą średnich rocznych opadów w tymże stanie USA

Mapa rocznych opadów w stanie Kansas. Skala podana jest w calach (cal to 2,54 cm). Na wschodnich obrzeżach tej krainy opady wynoszą ponad 1000mm, w zachodniej części poniżej 500mm.

Co sprawia, że na zachodzie Kansas pszenica w 1940 miała średnio 17, 18, 19% białka, a na wschodzie przeciętnie 10, 11 i 12?

Przyczyną tego jest głównie żyzność gleby, która z racji niższych opadów na wschodzie była wyższa.  Mniejsze od ewapotranspiracji (wyparowania z gleby + to co wyparowują rośliny) opady powodują wstępne „zniszczenie skał” i uwolnienie z nich potrzebnych roślinom pierwiastków, lecz są zbyt niskie by szybko wypłukać z nich potrzebne roślinom minerały. Do tego oczywiście potrzebna jest jeszcze skała macierzysta bogata w wapń, magnez, fosfor i inne niezbędne roślinom minerały. Jeśli ta będzie w te pierwiastki uboga, bez nawożenia ziemia rodzić będzie chorowite zwierzęta, idiotów i kretynów.

Percipitation-evaporation ratio in USA

Mapa pokazująca współczynnik opadów do ewapotranspiracji. Kansas jest zaznaczone na czerwono. Zwróć uwagę jak opady niższe niż potencjalne wyparowanie wpływa na zawartość białka w pszenicy.

Co spowodowało tak znaczny spadek zawartości protein w pszenicy? W niektórych przypadkach mowa bowiem o spadu o 20% w ciągu zaledwie 9 lat! Przyczyny tego zjawiska to:

  • używanie nadmiernych dawek nawozów sztucznych, które stymulują wzrost ilości plonów, niekoniecznie ich jakość
  • wiele dziesięcioleci „rolnictwa na kredyt” (bez życiodajnego gnoju) spowodowało wyczerpanie poziomu humusu w glebie*, przypadek chciał, że akurat w tym czasie jego poziom spadł do tego stopnia, że ilość rozkładającej się materii organicznej w glebie nie wystarczała by uwalniające się z niej makro, mikroelementy i pierwiastki śladowe wystarczały do uprawy wysokiej jakości pszenicy stymulowanej wysokimi dawkami syntetycznego potasu i azotu.
  • popyt na żywność w ogarniętym II WŚ (i późniejszą odbudową świecie) był ogromny co zachęcało do stosowania bardziej agresywnych technik ekstrakcji żyzność z gleby, jak np. głęboka orka, co miało zły długoterminowy wpływ na żyzność gleby.

*W XIX i na początku XX wieku wielu amerykańskich farmerów, którzy osiadli na niezwykle żyznych preriach uważało, że nie trzeba nawozić pól. Wcześniej zwykło się karczować lub wypalać las, gospodarzyć przez kilka – kilkanaście lat, do czasu aż żyzność gleby została wyczerpana, po czym porzucało się gospodarstwo i ruszało na zachód w poszukiwaniu nowej ziemi, co trwało aż po dojściu do Środkowego-Zachodu (USA), tam rosła preria, więc nawet nie trzeba było wypalać lasów. Te drzewa co rosły zostały zużyte do budowy domostw. Swoją drogą tam rozwinięte było budownictwo domów z glinosłomobeli… Wracając do żyzności: ci farmerzy mieli w umie rację – (na początku) gdy ma się 3 metrową warstwę jednej z najżyźniejszych gleby na świecie nawozić nie trzeba…

Ile białka jest w polskiej pszenicy?

W Polsce gleby mamy jakie mamy – w większości niezbyt żyzne, stąd  zawartość białka w polskiej pszenicy zwykle dochodzi tylko do 13 -13,5%. Na glebach I klasy możliwa jest uprawa pszenicy elitarnej o zawartości białka wynoszącej około 15%…

Co istotne, jeśli zawartość białka spadnie poniżej 12%, to dane ziarno nie nadaje się na mąkę do pieczenia chleba. Pszenica o wyższej zawartości białka jest bardziej poszukiwana i droższa.

Różnice w ilości białka w pszenicy decydują o tym do czego można użyć mąki z danej partii zbóż

Pszenica zawierająca mało białka zwie się pszenicą miękką, tą nazwę nadaje się jej gdy ma 11% lub mniej białka. Nazwę „pszenicy twardej” nadaje się pszenicy gdy jej zawartość białka wynosi 14% lub więcej. Ogólnie, im więcej białka w pszenicy tym lepiej nadaje się dana pszenica do robienia wypieków. Wyjątkiem jest pszenica durum, która choć zalicza się do twardych (ma około 15% białka), zawiera mało glutenu, stąd wykorzystuje się ją do produkcji makaronu.

Jako ciekawostkę można dodać, że pszenica zawierająca 8% białka wykorzystywana jest do produkcji makaronu instant (np. gorące kubki i zupki chińskie). Oznacza to, że osoba jedząca te produkty pozbawia się wartości odżywczych podwójnie. Po pierwsze z racji tego, że mąka użyta do ich produkcji poddana została oczyszczeniu, po drugie te zboże wyrosło na glebie ubogiej w składniki mineralne.

Wpływ odmiany pszenicy na zawartość białka

Rodzaj odmiany uprawianej pszenicy również ma wpływ na potencjalną zawartość białka. Jednak jeśli żyzność gleby jest niewystarczająca to dana odmiana nie będzie w stanie osiągnąć oczekiwanego poziomu, oprócz tego plony będą również niższe, a dana uprawa bardziej podatna na ataki szkodników czy chorób. Przykładowo amerykańska czerwona pszenica może w idealnych warunkach (glebowych i pogodowych) osiągnąć 19% białka, ale na glebie o niewystarczającej żyzności będzie miała tylko 11%.

Orkisz, tak popularny w uprawie ekologicznej również ma około 13% białka, co pokazuje,  że nie ma związku przyczynowo-skutkowego miedzy uprawą ekologiczną, a zawartością witamin i minerałów w żywności.

Wpływ opadów i nawożenia azotem na zawartość białka w pszenicy

Pogoda, zwłaszcza ilość opadów ma wpływ na zawartość białka w pszenicy. Co równie istotne, to zawartość dostępnego azotu w glebie. Czytające mnie osoby mające wstręt do nawozów sztucznych niech wiedzą, że ten azot nie musi być z nawozów sztucznych, może być z gnojowicy, kompostu czy obornika, byle był dla roślin dostępny, co jak wiemy nie jest taką prostą sprawą.

 

Effect of water and nitrogen on protein content

Powyższy wykres obrazuje wpływ opadów między 1 maja a 31 lipca oraz ilość dostępnego w glebie azotu (w funtach na akr, co z grubsza można przełożyć na kg/ha) na poziom białka w pszenicy. Opady deszczu zaznaczone są w calach, 1 cal to 25,4mm. Wykres stworzony na podstawie danych kanadyjskich.

 

 

Related Post

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *