Zastosowanie gipsu w rolnictwie i ogrodnictwie

Postanowiłem przybliżyć temat zastosowania gipsu w rolnictwie i budownictwie. Wpis ten poświęcony będzie zastosowaniu gipsu jako nawozu czy też środka poprawiającego właściwości fizyczne i chemiczne gleby. Jeśli szukasz informacji o gipsowych krasnalach, by upiększyć swój ogród, to po pierwsze powinieneś iść do psychologa, bo Twoje spaczone poczucie estetyki prawdopodobnie spowodowane jest tym, że mama Cię w młodości za mało przytulała, a po drugie zamknąć tę stronę, bo o krasnalach tu nic nie będzie…
Zacznę od krótkiego opisu co możemy kupić i co niektórzy ludzie np. sprzedawcy nawozów rozumieją pod pojęciem „gips”. Niestety jest z tym pojęciem nieco zamieszania, podobnie zresztą jak z „wapnem”, które może oznaczać u różnych osób kilka rożnych rzeczy. Te różnice mają wpływ na to jak ten „gips” będzie się zachowywał w glebie, więc ma to znaczenie.

 

Stosowanie gipsu w rolnictwie i ogrodnictwie w Polsce nie jest standardową praktyką, dużo częściej można spotkać się ze stosowaniem gipsu w krajach o cieplejszym i suchszym klimacie. Tam gips używany jest bardzo często do poprawy struktury gleb gliniastych  i wypłukiwaniu nadmiaru sodu z gleby.

Gips rolniczy zastosowanie w rolnictwie nawóz siarczan wapnia

Gips kopalniany zwykle ma barwę jasnobrązowo-żółto-białawą. To zasługa naturalnych domieszek. Gips rolniczy zwykle zawiera około 90% siarczanu wapnia dwuwodnego. Resztę zwykle stanowią różne domieszki: piasek, glina, krzemionka, anhydryt, kreda…

Czym jest gips do nawożenia?

Gips używany w rolnictwie to zwykle naturalnie występujący minerał. Gdy dalej będę mówił o gipsie będę miał na myśli siarczan wapnia dwuwodny. Wzór chemiczny tego związku to:

CaSO4·2H2O

Oznacza to, że woda wbudowana jest sieć krystaliczną tego związku. Co dla nas istotne, to fakt, że siarczan wapnia dwuwodny jest w pełni uwodniony – nie będzie pochłaniać więcej wody w swojej sieci krystalicznej (co jednak nie oznacza, że uwodniony gips nie będzie chłonął wody). Siarczan wapnia dwuwodny, to jest to coś co uzyskamy po tym jak gips budowlany (siarczan wapnia półwodny – CaSO4·0,5H2O) zmieszamy z wodą i ten produkt w pełni się uwodni. Co dla naszych dalszych rozważań jest istotne, to fakt, że do ścięcia gipsu może dojść również bez dostępu powietrza. Nie dziwi to, bo proces uwadniania, jak nazwa sugeruje polega na dodaniu… wody. Gipsu budowlanego nie można zatem używać do nawożenia gleby (bez wcześniejszego jego uwodnienia).

Słyszałem również o tym, że w USA i niektórych innych krajach można nabyć (lub dostać za darmo) zużyte, zmielone płyty gipsowe oraz stare tynki gipsowe. One do celów rolniczych są dobre, bo składają się głównie z uwodnionego siarczanu wapnia (dwuwodnego) i odrobiny kartonu (materii organicznej). Może jakaś firma w Polsce zajmująca się utylizacją odpadów budowlanych mogłaby w ten sposób zaoszczędzić pieniądze oraz miejsce na hałdach i wysypiskach śmieci?

 

Płyty gipsowe recykling nawóz zawierający siarkę i wapń

Pracownik zakładu recyklingu płyt gipsowych pokazuje gotowy do rozrzucenia na pole produkt – gips rolniczy.

 

Czy gips bezwodny (anhydryt) to to samo co siarczan wapnia dwuwodny? Jakie są miedzy nimi różnice?

Siarczan wapnia występuje również naturalnie w postaci bezwodnej (anhydryt). Zawiera on co prawda więcej wapnia i siarki niż siarczan wapnia dwuwodny (bo anhydryt nie ma wbudowane w swoją sieć krystaliczną wody), ale zarówno ten wapń jak i siarka są dużo wolniej przyswajalne. Oprócz tego zarówno wapń jak i siarka w tej formie nie będzie szybko dostępna dla roślin.

Co ciekawe anhydryt jest również gorzej rozpuszczalny w wodzie. Oczywiście samo w sobie nie jest to złe czy dobre, po prostu inne, warto jednak pamiętać, że jeśli potrzebujemy szybko dostępnego wapnia i siarki, to anhydryt nada się mniej. Z drugiej strony można nim nawozić na zapas. Zwłaszcza jeśli doda się go do kompostu czy obornika.

Tutaj filmik pokazujący różnice w rozpuszczalności siarczanu wapnia dwuwodnego a siarczanu wapnia bezwodnego w kontekście rolniczym.

Co z gipsem z elektrowni i elektrociepłowni?

Z racji coraz bardziej wyśrubowanych norm ochrony środowiska, elektrownie i elektrociepłownie są zmuszone do zmniejszenia emisji dwutlenku siarki. Robią to poprzez opryskiwanie dymu węglanem wapnia. W połączeniu z zawartym w dymie dwutlenkiem siarki powstaje m.in. siarczan wapnia.

Niestety w niektórych systemach odzyskiwania dwutlenku siarki z dymu otrzymuje się mieszaninę różnych związków chemicznych (węglanu wapnia, siarczanu wapnia dwuwodnego, siarczanu wapnia półwodnego, anhydrytu, tlenku wapnia, siarka…), które gdy zanalizowane chemicznie razem sumarycznie przypominają składem gips, ale tak naprawdę nim nie są. Z tego powodu w glebie zachowywać się będą nieco inaczej. Nie będą więc aż tak dobre do usuwania nadmiaru innych kationów zasadowych np. sodu czy magnezu. Jeśli zatem zakupiony przez Ciebie „gips” zachowywać się będzie „dziwnie” to powinieneś upewnić się, że masz naprawdę do czynienia z gipsem dwuwodny, a nie mieszaninę różnych substancji chemicznych, która składem chemicznym odpowiada gipsowi dwuwodnemu.

To pisząc, niektóre gipsy z elektrowni, to niemal czysty siarczan wapnia dwuwodny. Nie ma zatem jakiejś reguły, gips z jednej elektrowni może być bardzo dobry, a z innej kiepski. Jeśli macie dane „z etykiety” dotyczące konkretnego gipsu dajcie znać to razem dojdziemy do tego co to za stwór.

Dobrym zastosowaniem zarówno dla anhydrytu jak i „kiepskiego” gipsu z elektrowni i elektrociepłowni będzie np. nawożenie siarką i wapniem ozimin, bo przez zimę spora część tych minerałów stanie się lepiej dostępna. Na jesień ozimina nie potrzebuje aż tak dużych ilości siarki, więc ta mniejsza dostępność będzie nawet korzystna.

Zastosowanie gipsu do nawożenia

Gips dwuwodny jest bez wątpienia jednym najlepszych źródeł łatwo dostępnego wapnia dla roślin. Pod tym względem bije wszystkie inne nawozy, z kredą, tlenkiem wapnia i wapnem gaszonym włącznie.

Ile wapnia zawiera gips?

1 tona gipsu zawiera około 220kg wapnia (Ca), w przeliczeniu na tlenek wapnia (Cao) ma go około 310kg, lub jak kto woli 31% CaO. Na pierwszy rzut oka widać, że zawiera mniej wapnia niż kreda czy wapno palone, więc jak mogę mówić, że jest lepszym źródłem wapnia? To dlatego, że w przeciwieństwie do kredy jest dobrze rozpuszczalny w wodzie i niemal natychmiast dostępny, a w przeciwieństwie do wapna palonego gips jest bardzo łagodny dla życia glebowego i roślin. Indeks solny gipsu to od 5-10, dla porównania inny konwencjonalny nawóz zawierający łatwo dostępny wapń – azotan wapnia (saletra wapniowa) ma indeks solny wynoszący 53. Sól potasowa ma indeks solny 116 a sól kamienna aż 156.

Ile siarki zawiera gips?

Gips (siarczan wapnia dwuwodny) zawiera około 160 kg siarki (S) w tonie. W przeliczeniu na SO4 to będzie około 480 kg, w przeliczeniu na SO3 to będzie 400 kg, w przeliczeniu na SO2 to będzie 320kg.  Jeśli chcesz użyć gipsu jako źródła siarki, to wypadałoby użyć tak minimum z ćwierć tony.

Siarka w gipsie występuje w formie siarczanowej, oznacza to, że jest natychmiast dostępna dla roślin i nie potrzebna wcześniejsze przetworzenie przez mikroby glebowe. Gips jest zatem jednym z tańszych źródeł przyswajalnej siarki. Na pewno dużo tańszym niż siarczan potasu.

Jak szybko przemieszcza się wapń i siarka z gipsu w glebie?

Wapń dostępny z gipsu dostanie się wraz z opadami (albo wodą z irygacji) tak głęboko jak tylko dojdzie woda. Wapń z kredy czy tlenku wapnia przemieszcza się w dół profilu glebowego z „prędkością” do 3-5 cm na rok. Gips stanowi zatem świetny nawóz wapniowy do wszelkiego rodzaju upraw bezorkowych (uprawa zerowa).

Gips jest miękki i łagodny jak kaczuszka

Gips jest dla roślin mięciutki, słodki i łagodny jak kaczuszka*, a nawet ośmielę się stwierdzić jak kaczuszka na plecach małego koteczka.

 

Oprócz tego gips rolniczy jest w stanie bardzo szybko dostać się do głębokich warstw gleby dostarczając tam potrzebny jej wapń i siarkę. Gips jest zatem bardzo użyteczny jeśli chcemy poprawić strukturę i drenaż gleby głęboko, lub przeciwdziałać toksycznemu działaniu glinu. W przypadku glinu, za jego unieszkodliwienie odpowiedzialny będzie siarczan, który stworzy łatwo rozpuszczalny w wodzie (a więc wymywalny) siarczan glinu. W kompleksie sorpcyjnym, miejsce po glinie w tym przypadku zajmie wapń, co poprawi strukturę gleby na większej głębokości, tworząc warunki tlenowe, umożliwiając poprawę zdrowia gleby a więc i roślin. To oznacza, że więcej fragmentów skały macierzystej będzie przetwarzane przez mikroby oraz lepszy dostęp roślin do wody. W większości przypadków zwiększy to plony oraz/lub poprawi to jakość plonu, bowiem rośliny (a konkretnie ich korzenie) będą miały dostęp do większej objętości gleby.

 Jak gips wpływa na kredę (węglan wapnia)?

Gips z racji tego, że zawiera cząsteczkę siarczanu przyspiesza rozkład węglanu wapnia (kredy) oraz węglanu magnezu (składnik dolomitu). Z tego powodu często daje się go razem z kredą w celu przyspieszenia udostępniania wapnia z kredy. W zależności od potrzeb i finansów stosuje się go z kredą w proporcjach od 1:1 do 1:30 (gips:kreda).

Jak gips wpływa na pH gleby?

Gips mimo tego, że zawiera wapń nie wpływa na pH gleby (nie zmienia go). Jest więc pożądanym nawozem na glebach o wysokim pH, które jednak mają deficyt wapnia. Na takich glebach dostępność wapnia z kredy czy dolomitu byłaby niska. Często aplikacja gipsu może dać dobre rezultaty, mimo pozornie wystarczającej ilości wapnia w glebie (zwłaszcza jeśli nie wiemy jaką metodą zostało przeprowadzone dane badanie), bowiem wapń może znajdować się w glebie w formie  tymczasowo niedostępnej dla roślin i życia glebowego. Jak przekonać się ile mamy dostępnego wapnia w glebie o wysokim pH? Należy zrobić analizę ilości kationów wymiennych w octanie amonu zbuforowanym do pH 8.2. Ten ekstrahent nie rozłoży będących w glebie węglanów i wodorowęglanów wapnia, pokaże nam więc ile wapnia jest rzeczywiście dostępne dla roślin.

Jak gips wpływa na strukturę gleby?

Jak gips wpływa na glebę? Wystarczy poczytać jak wapń wpływa na strukturę gleby i właściwie można uznać, że gips właśnie tak wpływa, tylko, że szybciej niż np. węglan wapnia…

Można zatem uznać, że gips:

  • poprawia strukturę gleby
  • poprawia drenaż gleby
  • poprawia stosunki wodne gleby
  • zapobiega erozji gleby
  • ogranicza straty fosforu i azotu z gleby (poprzez ograniczanie spływu powierzchniowego wody)
  • szczodra początkowa dawka gipsu ułatwia konwersję z systemów stosujących orkę do bezorkowych
  • poprawa strukturę gruzełkowatą gleby
  • sprawia, że oranie mokrych gleb gliniastych jest łatwiejsze i tańsze
  • gips zawiera siarkę, a ta jest potrzebna do stworzenia stabilnej formy materii organicznej w glebie – humusu
  • zwiększa ilość dżdżownic w glebie
Erozja gleby zła struktura gleby deficyt wapnia gips rolniczy

Plantacja maliny w okolicy Warszawy w stanie spoczynku, której przydałoby się gipsowanie w celu poprawy struktury gleby. Tymi kanałami wyrytymi przez wodę ucieka m.in. fosfor i azot. Sam fakt niedostatecznej ilości wapnia powoduje obniżkę plonu na wielu poziomach – najpierw utrata minerałów, potem… niedobór wody w trakcie sezonu wegetacyjnego. Podniesienie ilości wapnia w glebie dałoby dramatyczną zwyżkę ilości i jakości plonów. Zupełnie inną sprawą, którą należałoby się zająć jest niski poziom materii organicznej w tej glebie.

 

Jaki nawóz zawiera gips?

Na rynku jest co najmniej jeden łatwo dostępny nawóz zawierający uwodniony siarczan wapnia (dwuwodny) – gips. Tym nawozem jest superfosfat prosty. Superfosfat pojedynczy jest nawozem fosforowym, który zawiera więcej siarki niż fosforu. Jeśli potrzebujesz fosforu, siarki czy wapnia, to możesz go użyć – upieczesz wtedy 3 pieczenie na jednym ogniu. Tak się też składa, że jest najtańszym źródłem szybko przyswajalnego fosforu na rynku. Dostępna siarka i wapń są gratis…

 

Krasnal gipsowy ogrodowy

Chcieliście gipsowego krasnala, to macie!

 

*Tak, wiem to kurczak a nie kaczka…

Related Post

Comments

  1. Piast says

    W jaki sposób najprościej dostarczyć gips budowlany do gleby? Wymieszać go z wodą i otrzymaną zawiesiną podlewać pole, ogródek? – jeśli tak to jakie proporcje zastosować, aby się na narobić z noszeniem wody i dostarczyć odpowiednią ilość gipsu (dla gleby gliniastej i piaszczystej)?

    • Permakulturnik says

      Jak będziesz jakieś mniejsze ilości rozrzucał (200-400 kg/ha) to możesz się nawet nie bawić w jego uwadnianie tylko tak rzucić na wierzch. Jeszcze się sezon nie zaczął na dobre, trochę popada, więc powinno być OK. Tylko zadbaj o równomierną aplikację. Możesz też zrobić takie 2 aplikacje, np. w odstępie 2 tygodni (lub 1 dobrego deszczu).

      Ile konkretnie gipsu musisz dostarczyć glebie to nie wiem, bo nie wiem co chcesz osiągnąć (czy poprawę struktury czy tylko nawożenie) i nie widziałem Twojej analizy gleby. W USA dają standardowo nawet do 6 ton na akr do gleby gliniaste, czyli około 12 ton na hektar. W tym obszarze gdzie Ci woda zalega możesz dać nawet tak z kilka ton na ha + drugie tyle kredy. W sadach w celu poprawy struktury dają nawet po kilkadziesiąt ton (dwuwodnego).

      Ja zwykle mieszam gips z kredą w jednym wiadrze w proporcjach 1:1. Daję tak gdzieś 1/2 tego proszku i reszta wody.

  2. joanna says

    mam niewielką hałdę płyt kartonowo gipsowych i właśnie glebę gliniastą w ogrodzie – czy mogę je użyc w ogrodzie i w jakiej formie – rozdrobnionej czy tylko połamanej, (zakopać? i na jaka głebokość?) mam niewielkie doswiadczenie w ogrodnictwie, ale ogromną chec nauki poza tym bardzo mnie wciągnął pan w tę permakulturę…prosze o wyrozumiałość

    • Permakulturnik says

      Można użyć pokruszonych. Im lepiej rozdrobnione tym szybciej się rozłożą. Niektórzy też używają takich płyt jako ściółki na wyjątkowo wredne chwasty. Wtedy kładzie się płytę na miejsce gdzie rosną chwasty po czym kładzie się ziemię ogrodową na wierzch i sadzi pożądane rośliny.

      Pozdrawiam

    • Er says

      Chciałbym tylko zaznaczyć, że w płycie gipsowo-kartonowej jest wiele dodatków – m.in. zazwyczaj stosuje się kondensaty naftalenowo-formaldehydowe. Nie jest to chyba zbyt dobry dodatek do gleby…

    • Permakulturnik says

      Dobrze. Jeśli lubisz eksperymentowanie, to możesz na jednym polu, na małym obszarze rozrzucić odpowiednio 0 potem 4 i 6 ton/ha. Porównując do tego obszaru na którym dasz 2 tony/ha będziesz wiedział na przyszłość, jak Twoja gleba i rośliny reagują na gips.

  3. Piro says

    Witam! Super artykuł, bardzo fajnie napisany. Zainteresowałem się tematem gipsu w rolnictwie ponieważ trafiła do mnie oferta pracy. Czy może Pan zerknąć jak gips produkowany przez elektrownię Rybnik się kwalifikuje do takich rolniczych rozwiązań? Pod tym adresem znajduje się karta charakterystyki: http://www.edfekoserwis.pl/images/pdf/Opinia%20GIPS%20stosowanie%20w%20budownictwie.pdf
    Na moje oko skład to w ponad 96% czysty Siarczan Wapnia Dwuwodny :)

    • Piotr Pander says

      Witam,
      artykuł przeczytałem z zainteresowaniem, osoba pisząca ma pewną wiedzę na temat zastosowań rolniczych dwuwodnego siarczanu wapnia w rolnictwie.
      Firma EDF Ekoserwis wcześniej Utex Sp. z o.o. w połowie 2010 roku wprowadziła do obrotu na rynek polski dwuwodny siarczan wapnia pod nazwą AgroSulCa na podstawie Decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nr 244/10 i 244a/12. Nawóz spełnia również wymagania jakościowe nawozu mineralnego oznaczonego znakiem „NAWÓZ WE” i posiada Certyfikat nr 4/14.
      Zawartość siarczanu wapnia w nawozie wynosi 98-99 %. i należy do jednych z najlepszych w swoim asortymencie. Zainteresowanych odsyłam na stronę internetową http://www.agrosulca.com.pl

  4. Christoph says

    Sorry, aber das ist komplett unverständlich geschrieben!
    „Calcium ist mit ein Pflaster kommt mit Niederschlag (oder Bewässerungswasser) so weit wie möglich nach der Wasser. ” Was soll das bitte heissen? Andere Sätze sind genauso unverständlich, folgen keinerlei Gramatik.

    This is obviously translated with Google Translator or something similar.
    Is the original somewhere? The „german” version is just not understandable to me.
    It’s completely gramatically broken…

    • Christoph says

      oh my god i just saw that the website automatically „translates” this …. how stupid … but for anyone else, you can stop the „translation” which makes it incomprehensible, by just choosing „english” instead of your native language on the right side

  5. Piotr says

    Zastanawiam się, czy siarczan wapnia nadaje się do wiosennego, pogłownego dostarczenia siarki rzepakowi. Co roku dostarczaliśmy siarkę albo za pomocą saletry siarczanowo amonowej, albo za pomocą siarczanu magnezu. Ze względu na wysoką zawartość magnezu w glebie i zakupienie wystarczającej ilości nawozów azotowych szukam jakiejś alternatywy.

  6. kamil says

    Czy można przedawkować siarke stosując gips? Kiedyś czytalem że bezpieczna dawka siarki do upraw polowych do 50 kg na ha s. Czy roślina nie zaszkodzi duża ilosc siarki stosując np tonę na ha gipsu?

    • Permakulturnik says

      Znam sadowników, którzy stosują rocznie nawet do 15 ton na ha (trzcina cukrowa, pomarańcza, mango, winogrona). Niekoniecznie w 1 aplikacji. Wyższe dawki nie zaszkodzą glebie czy rośliną, ale ta część „siarczanu” jeśli nie zostanie pobrana przez rośliny, to „coś” zabierze ze sobą w trakcie wymywania. To coś może być np.glinem (dobrze!), wapniem, ale może być też potasem, magnezem, miedzią, cynkiem, manganem itd..

      1 tona na ha – dobra dawka.

  7. Andrzej says

    Czy to znaczy że 1 tona superfosfatu prostego gran. 19% z Luvena odpowiada 1 ton.siarczanu wapnia +
    fosfor ? Czy fosfor można przedawkować fosfor ?

    • Permakulturnik says

      1. Superfosfat ma nieco mniej siarki niż czysty gips, ale superfosfat zawiera gips.
      2. Przy bardzo duży dawkach (nieekonomicznych) można przedawkować fosfor, wcześniej jednak zbyt dużo fosforu może obniżyć przyswajalność np. cynku. Poziomy o którym mówimy to powyżej 100mg P/ kg albo coś powyżej 200 mg P2O5/kg. Jakbyś jednak chciał zwiększyć znacznie poziom fosforu w glebie to najlepszym (i najtańszym zarazem) nawozem jest mączka fosforytowa. Ma też sporo wapnia, krzemu i pierwiastków śladowych.

    • Permakulturnik says

      1. Superfosfat ma nieco mniej siarki niż czysty gips – superfosfat prosty (ten z Luveny) to mieszanka fosforanu wapnia i gipsu + jakieś mikro, które „wyleciały” z danego fosforytu po wpływem kwasu siarkowego.
      2. Przy bardzo duży dawkach (nieekonomicznych) można przedawkować fosfor, wcześniej jednak zbyt dużo fosforu może obniżyć przyswajalność np. cynku. Poziomy o którym mówimy to powyżej 100mg P/ kg albo coś powyżej 200 mg P2O5/kg. Jakbyś jednak chciał zwiększyć znacznie poziom fosforu w glebie to najlepszym (i najtańszym zarazem) nawozem jest mączka fosforytowa. Ma też sporo wapnia, krzemu i pierwiastków śladowych. Działa wolniej, ale w przeciwieńśtwie do nawozów sztucznych nie uwsteczni ci się do czystego fosforanu glinu czy trójfosforanu wapnia w kilka tygodni…

  8. Todd Hennessey says

    I am a Professor in the Biology dept. at the University at Buffalo. I would like to obtain a small amount of the CAL-CM plus product which is yellow. If you would be willing to send a small sample (1.0 gram of less), just e-mail me and I’ll tell you my address. I could also buy some, but I don’t need large amounts.

  9. Paweł Korczyk says

    Tauron z Jaworzna poprzez spółkę córkę Tauron Biomasa uruchomił sprzedaż gipsu (czysty siarczan wapnia dwuwodny) dla rolników sprzedawanych luzem. Informacje można uzyskać u przedstawiciela zajmującego się sprzedażą 605 152 556

Odpowiedz na „rolnikAnuluj pisanie odpowiedzi

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *